BRCA ve koruyucu mastektomi sonrası onarım seçenekleri
BRCA1 veya BRCA2 geninde kanser riskini artıran kalıtsal bir değişiklik olduğunu öğrenmek sarsıcı olabilir. Özgün kaynaklarda, yaşam boyu meme kanseri riski BRCA1 için yaklaşık %55–72, BRCA2 için %45–69 olarak verilir. Bunlar kişisel sonucu göstermez; çalışmaya ve aile öyküsüne göre değişir. Riski azaltmak için düşünülebilen seçeneklerden biri, kanser gelişmeden iki memedeki dokunun çıkarıldığı koruyucu mastektomidir. Karar yalnızca ameliyatla ilgili değildir. Seçenekleri, meme onarımını ve duygusal etkileri birlikte ele almak önemlidir.
BRCA gen değişikliği ne demektir?
BRCA1 ve BRCA2 genleri, hücrelerde hasar gören DNA’nın onarılmasına yardım eder. Bu genlerdeki bazı zararlı değişiklikler, onarımın iyi çalışmasını engelleyebilir. Meme ve yumurtalık kanseri riski artar. Toplumdaki kadınların yaklaşık sekizde biri yaşamı boyunca meme kanseri olurken, zararlı BRCA değişikliği taşıyanlarda risk belirgin biçimde daha yüksektir. Her BRCA değişikliği zararlı değildir. Sonucun ne anlama geldiğini genetik danışmanlıkla öğrenmek gerekir.
Ailede genç yaşta meme kanseri, yumurtalık kanseri veya erkekte meme kanseri varsa genetik değerlendirme gündeme gelebilir. Bir yakınınızda bilinen zararlı BRCA değişikliği olması da önemlidir. Kan veya tükürük örneğiyle test yapılabilir. Hangi testin gerekli olduğu ve sonucun nasıl yorumlanacağı, kişisel ve aile öykünüzle birlikte değerlendirilir.
Koruyucu mastektomi kimler için düşünülebilir?
Koruyucu ameliyat herkes için uygun değildir. Kanıtlanmış zararlı BRCA1 veya BRCA2 değişikliği, çok güçlü aile öyküsü veya genetik değerlendirmede saptanan başka yüksek riskler varsa görüşülebilir. Karar; kişisel riskinizi, değerlerinizi, sağlığınızı ve yaşam planınızı dikkate almalıdır.
İki memenin koruyucu olarak alınması, zararlı BRCA değişikliği taşıyanlarda meme kanseri riskini büyük ölçüde azaltır. Kaynaklarda yaklaşık %90–95 veya daha fazla azalma bildirilir; risk sıfıra inmez. Yakın izlem, düzenli MR ve mamografi ile uygun kişilerde tamoksifen gibi risk azaltıcı ilaçlar da görüşülebilir. Genetik danışmanınız, onkoloğunuz ve meme cerrahınızla her yaklaşımın yararını ve sınırını konuşun.
Karara zaman ayırmak
Koruyucu mastektomi kararı zor olabilir. Henüz kanser yokken ameliyatı düşünmek; gelecekteki riskle yaşam kalitesi, beden algısı ve kişisel değerler arasında bir denge kurmayı gerektirir. Herkes için tek bir doğru yanıt yoktur.
Bazı kadınlar riski azaltmak için hızla adım atmak ister. Bazıları ise karar vermek için aylar veya yıllar boyunca düşünür. İki yaklaşım da anlaşılabilir. Yaşınız, çocuk sahibi olma planınız, kanser kaygınız ve ailenizde yaşananlar kararınızı etkileyebilir. Bedeninizdeki değişiklikler, yakınlık, işten ayrılacağınız süre ve evdeki destek de konuşulmalıdır.
Koruyucu mastektomiden sonra meme onarımı
Kanser tedavisi ve özellikle ışın tedavisi gerekmiyorsa, bu tedavilerin getirdiği bazı sınırlamalar olmayabilir. Yine de her onarım yöntemi herkese uygun değildir. Meme onarımı, mastektomiyle aynı ameliyatta başlayabilir. Buna eş zamanlı onarım denir. Onarımı sonraya bırakmak veya hiç yaptırmamak da seçeneklerdir.
Görüşebileceğiniz başlıca seçenekler şunlardır:
İmplantla onarımda, bazı kişilerde önce doku genişletici yerleştirilir. Daha sonra bunun yerine silikon jel veya serum fizyolojik içeren bir implant konur. İlk ameliyat ve iyileşme, büyük doku nakillerine göre daha kısa olabilir. İki aşamalı yöntemde ikinci ameliyat genellikle aylar sonra yapılır. Bazı kişilerde doğrudan implant yerleştirme de değerlendirilebilir.
Kendi dokunuzla onarımda karın, sırt veya uyluk gibi bir bölgeden doku kullanılır. DIEP flebinde karın derisi ve yağı taşınır; karın kası korunmaya çalışılır. LD flebinde sırt kası ve üzerindeki dokular kullanılır. Işın tedavisi gerekmemesi bazı planları kolaylaştırabilir; ancak bu yöntemler ışın tedavisi alan kişilerde de değerlendirilebilir. Sonucun görünümü, hissi ve iyileşme süreci kişiden kişiye değişir.
Koruyucu ameliyatta meme başını ve çevresindeki koyu alanı, yani areolayı korumak bazen mümkün olur. Bu, görünümü etkileyebilir. Uygunluk; meme yapısına, kan dolaşımına ve cerrahi değerlendirmeye bağlıdır. Meme başı korunsa bile hissi değişebilir.
Duygusal etkileri de konuşun
Kanser kaygısının azalması rahatlama sağlayabilir. Aynı zamanda sağlıklı bir beden bölümünün kaybı üzüntü yaratabilir. Bu duygular bir arada bulunabilir. Araştırmalarda birçok kadın kararından memnun olduğunu ve kaygısının azaldığını bildirir; ancak herkes aynı deneyimi yaşamaz.
Beden algısı, duyu değişiklikleri ve cinsel yakınlık bazı kişiler için zorlayıcı olabilir. Bunları yaşamak, kararınızın yanlış olduğu anlamına gelmez. Ameliyat öncesinde ve sonrasında destek istemek yararlı olabilir. Hastanenizde kalıtsal kanser riski konusunda deneyimli bir psikolog veya danışman bulunup bulunmadığını sorabilirsiniz.
Benzer bir süreçten geçen kişilerle konuşmak da farklı bakış açıları sunabilir. FORCE (Facing Our Risk of Cancer Empowered), kalıtsal kanser riski taşıyan kişiler ve aileleri için bilgi ve akran desteği sağlayan kuruluşlardan biridir. Hizmetin dilini ve bulunduğunuz yerdeki erişim koşullarını kontrol edin.
İyileşmede sizi neler bekleyebilir?
İyileşme, seçilen onarıma ve genel sağlığınıza bağlıdır. İmplantla onarımda hafif günlük işlere dönüş çoğu zaman yaklaşık 2–4 hafta içinde olur; genişleticinin doldurulması daha uzun sürebilir. Kendi dokunuzla onarımda ilk iyileşme yaklaşık 4–6 hafta, ağır etkinliklere dönüş yaklaşık 8–12 hafta veya daha uzun sürebilir. Bunlar genel aralıklardır; kendi ekibinizin planı önceliklidir.
Evde yardımcı olacak birini ayarlamak, işten ayrılacağınız zamanı planlamak ve gerçekçi beklentiler oluşturmak yararlı olur. İyileşme hem fiziksel hem de duygusal çaba gerektirebilir. Herkesin ne kadar rahatlama yaşayacağı önceden söylenemez.
Sık sorulan sorular
BRCA değişikliği kesin kanser olacağım anlamına mı gelir?
Hayır. Zararlı bir BRCA değişikliği riski artırır; kanserin kesin gelişeceğini veya ne zaman gelişeceğini göstermez. Özgün araştırmalardaki geniş risk aralıkları da bunu yansıtır. Bazı taşıyıcılarda hiç kanser gelişmez. Genetik danışmanlık, kendi sonucunuzu ve korunma seçeneklerinizi anlamanıza yardımcı olur.
Koruyucu mastektomiden sonra onarım yaptırmayabilir miyim?
Evet. Meme onarımı yaptırmadan düz bir göğüs duvarıyla yaşamak geçerli bir seçimdir. Ek ameliyatları istemeyebilir, dilediğinizde dış meme protezi kullanabilirsiniz. Düz kapatmanın nasıl yapılacağını cerrahınızla önceden konuşun. Önemli olan, yeterli bilgiyle kendi isteğinize uygun karar vermenizdir.
Ameliyat ve onarımın masrafı karşılanır mı?
Ödeme ve sigorta koşulları ülkeye, sağlık sistemine, risk değerlendirmesine ve poliçenize göre değişir. Koruyucu ameliyatın, genetik danışmanlığın ve onarımın hangi şartlarda karşılandığını hastanenizden ve sigortanızdan önceden öğrenin. Bu yazı Türkiye’de veya başka bir ülkede ödeme garantisi vermez.
Koruyucu mastektomi sonrası en iyi onarım hangisidir?
Herkes için en iyi tek bir yöntem yoktur. İmplant, kendi dokunuzla onarım, daha sonra onarım veya onarımsız yaşam farklı yararlar ve yükler taşır. Vücut yapınız, sağlık durumunuz, istekleriniz ve günlük yaşamınız önemlidir. Işın tedavisi gerekmemesi tek başına bir yöntemi zorunlu kılmaz. Plastik cerrahınız seçenekleri sizinle birlikte değerlendirebilir.
Yumurtalıklarımı da aldırmalı mıyım?
Zararlı BRCA değişiklikleri yumurtalık kanseri riskini de artırabilir. Çocuk sahibi olma planı tamamlandıktan sonra yumurtalıkların ve tüplerin koruyucu olarak çıkarılması görüşülebilir. Özgün yazı yaklaşık 35–45 yaş aralığından söz eder; uygun zaman genin türüne ve kişisel duruma göre değişir. Kadın hastalıkları uzmanınız ve genetik danışmanınızla ayrı bir risk planı yapın.
Özgün içerik: meme onarımı alanında çalışan plastik ve rekonstrüktif cerrah Dr. Mahyar Foumani. Breast Reconstruction Explained kitabına dayanır.
İlgili yazılar
Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi öneri değildir.
Bu yazı meme onarımını anlaşılır biçimde açıklar. Seçenekleri tanımanıza ve hekiminizle birlikte karar vermeye hazırlanmanıza yardımcı olmayı amaçlar. Kişisel tıbbi görüşün yerini tutmaz.
Herkesin durumu farklıdır. Size uygun yaklaşım; bedeninize, hastalığınıza, tedavinize ve isteklerinize bağlıdır. Kendi hekiminizin veya bakım ekibinizin önerilerini izleyin. Bir belirtiniz veya endişeniz varsa hekiminize ya da aile hekiminize ulaşın. Acil durumda bulunduğunuz yerdeki acil yardım numarasını arayın.
Sorularınızı hazırlayın
Okumaya devam edin
Özgün tıbbi içerik: Dr. Mahyar Foumani, Hollanda’da plastik ve rekonstrüktif cerrah.
Hollanda sağlık çalışanları kayıt numarası (BIG): 79913128001. A Klinieken’in hekim profilinde NVPC üyeliği ve EBOPRAS Fellow unvanı yer alır.
Türkçe metin, özgün tıbbi içerik esas alınarak yeniden yazılmıştır. Ayrıca bağımsız bir tıbbi inceleme yapılmamıştır. Özgün yazının inceleme tarihi, Türkçe metnin aynı tarihte incelendiği anlamına gelmez.
Yazıda adı geçen kurumlar ve kaynaklar
Yorumlar