فیبروز پستان پس از پرتودرمانی: چه چیزی کمک میکند — تزریق چربی، فیزیوتراپی و بازسازی
Updated: Sep 15
فیبروز پستان پس از پرتودرمانی یعنی پوست و بافت سفتتر، کشیدهتر و گاهی تیرهتر میشود. این تغییر بهآرامی و در طول ماهها تا سالها پس از پرتودرمانی پیدا میشود. خبر خوب این است که درمانهایی وجود دارد که میتوانند بافت را دوباره نرم کنند. فیزیوتراپی، مراقبت از پوست، تزریق چربی (لیپوفیلینگ) و در برخی موارد بازسازی پستان از این درمانها هستند. این مطلب با زبانی ساده توضیح میدهد چه چیزی کمک میکند و چه زمانی باید با تیم درمان خود صحبت کنید.
در این مطلب چه میخوانید
فیبروز پرتویی پستان چیست؟
پرتودرمانی (رادیوتراپی) سلولهای سرطانی را هدف میگیرد. اما در ناحیهای که درمان میشود، به بافت سالم هم میرسد. بافت در پاسخ، نوعی اسکار از درون میسازد. پزشکان به این حالت فیبروز میگویند. آنگاه پستان سفتتر حس میشود، پوست کمتر کش میآید و پستان ممکن است کوچکتر یا کج به نظر برسد.
فیبروز بیماری خودِ پستان نیست. یک عارضه دیررس شناختهشده پرتودرمانی است. این حالت میتواند پس از جراحی پستاننگهدار، پس از برداشتن پستان (ماستکتومی) و همچنین پس از بازسازی پستان پیدا شود.
فیبروز پرتویی یا کپسول سفت: تفاوت در چیست؟
این دو نام شبیه هم هستند، اما معنای متفاوتی دارند. فیبروز پرتویی بافت خودِ شما را درگیر میکند: پوست، چربی و دیواره قفسه سینه سفتتر میشوند. کپسول سفت فقط زمانی پیش میآید که ایمپلنت وجود داشته باشد. بدن دور هر ایمپلنت یک لایه نازک از بافت اسکار میسازد. اگر این لایه ضخیم و سخت شود و جمع شود، به آن کپسول سفت میگویند. پس از پرتودرمانی هر دو حالت میتوانند با هم دیده شوند. درمان آنها فرق دارد. به همین دلیل مهم است که تیم درمان شما دقیق تشخیص دهد کدامیک را دارید.
فیبروز چگونه خود را نشان میدهد
این تغییرها معمولاً آهسته پیدا میشوند. بسیاری از زنان نخست متوجه میشوند که حس پستانشان با گذشته فرق کرده است. نشانههای رایج اینها هستند:
پستان سفت پس از پرتودرمانی که محکم یا کشیده حس میشود.
پوست ضخیمتر، تیرهتر یا براق در ناحیه تابشدیده.
احساس کشیدگی و گاهی کشش یا درد در پستان و زیر بغل.
پستانی که کوچکتر میشود یا به سمت بالا کشیده میشود.
محدود شدن حرکت شانه در سمت درمانشده.
در صورت داشتن ایمپلنت: پستانی که سفتتر، گردتر و بالاتر از پستان دیگر است.
این نشانهها آزاردهندهاند، اما معمولاً خطرناک نیستند. با این حال هر سفتی تازه یا هر توده باید همیشه بررسی شود.
چرا پس از پرتودرمانی فیبروز ایجاد میشود
پرتودرمانی در چند مرحله اثر میگذارد. در زمان درمان، پوست با قرمزی، ورم و حساسیت واکنش نشان میدهد. در ماههای بعد، بافت پیوندی سفت بیشتری ساخته میشود و بافت کمتر کش میآید. در طول سالها بافت میتواند باز هم جمعتر و ضخیمتر شود.
همزمان رگهای خونی کوچک در ناحیه تابشدیده تغییر میکنند. خونرسانی به بافت کمتر میشود. به همین دلیل پوست تابشدیده پس از جراحیهای بعدی دیرتر ترمیم میشود. و به همین دلیل هدف بسیاری از درمانها بهتر کردن خونرسانی و کشسانی بافت است.
فیبروز پستان پس از پرتودرمانی: درمانی که کمک میکند
فیبروز بهندرت بهطور کامل برگشتپذیر است. اما اغلب میتوان آن را بهروشنی کمتر کرد. معمولاً ترکیبی از چند اقدام بهترین اثر را دارد. اینکه کدامیک برای شما مناسب است، به شدت فیبروز و به نوع درمان پستان شما بستگی دارد.
فیزیوتراپی، کشش و ماساژ اسکار
فیزیوتراپی معمولاً نخستین گام است. حرکتهای کششی ملایم برای شانه، بازو و دیواره قفسه سینه بافت را متحرک نگه میدارد. ماساژ اسکار میتواند چسبندگیها را باز کند و پوست را نرمتر کند. مهم است که زود شروع کنید و منظم تمرین کنید. تمرینها را از فیزیوتراپیستی بیاموزید که در زمینه سرطان پستان تجربه دارد. فقط تا جایی تمرین کنید که درد شدید نداشته باشید.
مراقبت از پوست و درناژ لنفاوی
پوست تابشدیده خشک و حساس است. یک کرم ملایم و چربکننده پوست را کشسان نگه میدارد. این ناحیه را از آفتاب محافظت کنید، چون پوست تابشدیده نور فرابنفش را بدتر تحمل میکند. برخی زنان افزون بر این، به دلیل جمع شدن مایع لنف ورم دارند. در این حالت درناژ لنفاوی دستی میتواند کمک کند. از تیم درمان خود بپرسید که آیا این کار برای شما مناسب است.
تزریق چربی (لیپوفیلینگ) در فیبروز
تزریق چربی (لیپوفیلینگ) یکی از مهمترین درمانهای فیبروز پس از پرتودرمانی است. چربی خودِ شما از شکم یا ران کشیده میشود و در لایههای نازک به پستان تزریق میشود. این چربی فقط گودیها را پر نمیکند. سلولهایی هم دارد که ساخته شدن رگهای خونی تازه را تقویت میکنند. به این ترتیب بافت تابشدیده میتواند نرمتر، متحرکتر و پرخونتر شود.
بدن بخشی از چربی را دوباره جذب میکند. به همین دلیل معمولاً چند جلسه لازم است، هر بار با چند ماه فاصله. این عمل کوچک است و اغلب بهصورت سرپایی انجام میشود. بیشتر درباره آن را در مطلب تزریق چربی (لیپوفیلینگ) برای نقصهای پستان پس از لامپکتومی و پرتودرمانی بخوانید.
دارو
برخی مراکز در فیبروز شدید داروهایی هم به کار میبرند. اینکه آیا این کار برای شما مناسب است، تیم درمان شما تصمیم میگیرد. آنها همه درمان شما را میشناسند و میتوانند سود و عوارض را بسنجند. هیچ دارویی را خودسرانه مصرف نکنید.
پرتودرمانی با وجود ایمپلنت: چه بر سر ایمپلنت میآید
بسیاری از زنان میپرسند: آیا با وجود ایمپلنت میتوانم پرتودرمانی شوم؟ بله، این کار ممکن است. خودِ ایمپلنت از پرتو آسیب نمیبیند. اما بافت دور ایمپلنت واکنش نشان میدهد. خطر کپسول سفت پس از پرتودرمانی بهروشنی بیشتر از حالت بدون پرتو است. مشکلهای ترمیم زخم و تغییر شکل هم بیشتر دیده میشوند.
اگر کپسول سفت آزاردهنده شود، چند راه وجود دارد:
تعویض ایمپلنت: بافت اسکار سخت برداشته میشود و ایمپلنت تازهای گذاشته میشود. با این حال پس از پرتودرمانی این مشکل میتواند دوباره برگردد.
چربی خودِ بدن: تزریق چربی در اطراف ایمپلنت میتواند پوست را نرمتر کند و پوشش را بهتر کند.
فلپ بافت خودی: ایمپلنت با بافت خودِ بدن، برای نمونه از شکم یا پشت، جایگزین میشود. یا فلپی افزوده میشود تا ایمپلنت با بافت سالم پوشانده شود.
اینکه کدام راه مناسب است، به پوست شما، ساختار بدن شما و خواستههای شما بستگی دارد. مطلب تأثیرِ پرتودرمانی بر بازسازیِ پستان این موضوع را با جزئیات بیشتری توضیح میدهد.
بازسازی پستان پس از پرتودرمانی: کدام روش مناسب است
پس از پرتودرمانی معمولاً بازسازی با بافت خودِ بدن ترجیح داده میشود. بافت زنده از بدن خودتان خونرسانی تازه و تابشندیده را به دیواره قفسه سینه میآورد. این بافت محیط تابشدیده را بهتر تحمل میکند و تغییرهای آن قابل پیشبینیتر است.
فلپ DIEP: پوست و چربی از پایین شکم همراه با رگهای خونیشان منتقل میشود. پستان طبیعی و نرم حس میشود.
فلپ لاتیسیموس دورسی (عضله پشتی پهن): بافت از پشت به سمت پستان چرخانده میشود. برای جایگزین کردن پوست تابشدیده مناسب است. بیشتر در مطلب فلپ پشتیِ پهن (LD): بازسازیِ پستان با عضلهی پشت بخوانید.
ایمپلنت: پس از پرتودرمانی هم ممکن است، اما با محدودیت. خطر کپسول سفت و مشکلهای ترمیم بیشتر است. برخی زنان نخست ایمپلنت را انتخاب میکنند و بعدها به بافت خودی تغییر میدهند.
فقط چربی خودی: در پستان کوچک یا پس از جراحی پستاننگهدار، تزریق چربی در چند جلسه میتواند کافی باشد.
هیچ روشی برای همه بهترین نیست. تیم درمان همراه با شما میسنجد که کدام بازسازی با بدن شما، درمان شما و خواستههای شما هماهنگ است.
زمان مناسب: چه موقع پس از پرتودرمانی جراحی کنیم
درست پس از پرتودرمانی، پوست تحریکشده است و خونرسانی آن کم است. جراحی در این زمان بدتر ترمیم میشود. به همین دلیل تیم درمان معمولاً چند ماه صبر میکند تا پوست بهبود یابد و واکنش حاد فروکش کند. زمان انتظار ثابتی که برای همه یکسان باشد وجود ندارد.
پیش از تصمیمگیری، تیم شما پوست، اسکارها، خونرسانی و ادامه درمان سرطان را بررسی میکند. در تزریق چربی هم صبر میشود تا پستان کاملاً بهبود یابد. بپرسید که در وضعیت شما کدام زمان منطقی است.
چه زمانی با تیم درمان خود تماس بگیرید
در این موارد با تیم درمان خود تماس بگیرید:
پستان ناگهان سفتتر، گرمتر، قرمزتر یا دردناکتر شود؛
توده تازه یا سفتی تازهای لمس کنید؛
پوست باز شود، ترشح کند یا زخمی بهبود نیابد؛
شانه روزبهروز خشکتر شود یا بالا بردن بازو سختتر شود؛
شکل یا سفتی پستان در زندگی روزمره برای شما سنگین باشد.
بسیاری از این ناراحتیها خوب درمان میشوند. هرچه زودتر آن را مطرح کنید، گزینههای بیشتری وجود دارد.
پرسشهای پرتکرار درباره فیبروز پستان پس از پرتودرمانی
فیبروز پستان پس از پرتودرمانی: کدام درمان کمک میکند؟
هیچ درمان واحدی وجود ندارد که فیبروز را بهطور کامل از بین ببرد. معمولاً ترکیبی از چند کار کمک میکند: فیزیوتراپی با حرکتهای کششی و ماساژ اسکار، مراقبت خوب از پوست و در صورت نیاز تزریق چربی (لیپوفیلینگ). اگر پستان بسیار تغییر کرده باشد، بازسازی با بافت خودِ بدن هم میتواند منطقی باشد. تیم درمان همراه با شما راه مناسب را انتخاب میکند.
تفاوت فیبروز پرتویی و کپسول سفت پس از پرتودرمانی چیست؟
در فیبروز پرتویی، بافت خودِ پستان و پوست سفتتر و کمکششتر میشود. کپسول سفت فقط زنانی را درگیر میکند که ایمپلنت دارند: بافت اسکار دور ایمپلنت جمع میشود و سخت میشود. هر دو میتوانند پس از پرتودرمانی پیدا شوند، حتی همزمان.
سفتی پستان بعد از رادیوتراپی طبیعی است؟
سفتتر شدن پستان پس از پرتودرمانی شایع است و معمولاً در طول ماهها آهسته پیدا میشود. این یک عارضه دیررس شناختهشده درمان است. با این حال هر سفتی تازه، هر توده و هر تغییر ناگهانی را به تیم درمان خود نشان دهید. تنها معاینه میتواند روشن کند که علت چیست.
آیا تزریق چربی میتواند پستان را پس از پرتودرمانی دوباره نرم کند؟
بله، تزریق چربی (لیپوفیلینگ) میتواند بافت تابشدیده را نرمتر و متحرکتر کند. چربی خودِ شما کشیده میشود و در لایههای نازک به پستان تزریق میشود. معمولاً چند جلسه لازم است، چون بدن بخشی از چربی را دوباره جذب میکند.
پرتودرمانی با وجود ایمپلنت: چه بر سر ایمپلنت میآید؟
خودِ ایمپلنت با پرتو آسیب نمیبیند. اما بافت دور آن واکنش نشان میدهد: خطر کپسول سفت، مشکلهای ترمیم زخم و تغییر شکل بهروشنی بیشتر از حالت بدون پرتودرمانی است. به همین دلیل تیم درمان از پیش با شما درباره این گفتوگو میکند که آیا ایمپلنت بهترین راه برای شماست.
بازسازی پستان پس از پرتودرمانی با کدام روش ممکن است؟
پس از پرتودرمانی معمولاً بازسازی با بافت خودِ بدن ترجیح داده میشود، برای نمونه فلپ DIEP از شکم یا فلپ لاتیسیموس دورسی از پشت. بافت زنده و تابشندیده محیط تابشدیده را بهتر تحمل میکند. ایمپلنت هم ممکن است، اما خطر مشکلها بیشتر است.
چه مدت پس از پرتودرمانی میتوان بازسازی پستان انجام داد؟
زمان انتظار ثابتی که برای همه یکسان باشد وجود ندارد. معمولاً تیم درمان چند ماه صبر میکند تا پوست و بافت بهبود یابند و واکنش حاد فروکش کند. تیم شما پوست، اسکارها و خونرسانی را بررسی میکند و زمان مناسب را همراه با شما تعیین میکند.
آیا فیزیوتراپی در فیبروز پستان پس از پرتودرمانی کمک میکند؟
فیزیوتراپی میتواند به حفظ حرکت و کشسانی کمک کند. حرکتهای کششی ملایم برای شانه و دیواره قفسه سینه همراه با ماساژ اسکار اغلب بافت را نرمتر میکنند. مهم است که زود و منظم تمرین کنید. تمرینها را از یک متخصص بیاموزید.
پرسشهایی برای تیم درمان شما
آیا من فیبروز پرتویی دارم، کپسول سفت یا هر دو؟
چه تمرینهایی و چه مراقبتی از پوست را به من توصیه میکنید؟
آیا تزریق چربی برای من مناسب است و چند جلسه لازم خواهد بود؟
پس از پرتودرمانی من، کدام بازسازی بیشتر با من هماهنگ است؟
پس از پرتودرمانی چه مدت باید تا جراحی صبر کنم؟
مطالب مرتبط
نوشته دکتر مهیار فومنی، جرّاح پلاستیک و ترمیمی متخصص در بازسازی پستان. بر اساس کتاب «بازسازی پستان توضیح داده شده».
این مطلب جنبه آموزشی دارد و توصیه پزشکی نیست
این مطلب با زبانی ساده توضیح میدهد که بازسازی پستان چگونه انجام میشود. هدف آن این است که به شما کمک کند بدانید چه گزینههایی وجود دارد تا بتوانید همراه با پزشک خود تصمیم خوبی بگیرید. این مطلب جایگزین مشاوره پزشکی شخصی نیست.
شرایط هر فرد متفاوت است. بهترین انتخاب برای شما به بدن شما، بیماری شما، درمان شما و خواستههای خودتان بستگی دارد. بنابراین همیشه توصیه پزشک یا تیم درمانی خود را دنبال کنید. اگر علامتی دارید یا درباره موضوعی مطمئن نیستید، با پزشک خود یا پزشک خانواده تماس بگیرید. در موارد اورژانسی با شماره اورژانس کشور خود تماس بگیرید.
Comments