دو هفته‌ی اول پس از بازسازی با فلپ DIEP: عوارض زودهنگام و علائم هشدار

اگر تازه جراحی فلپ DIEP انجام داده‌اید یا در حال آماده شدن برای آن هستید، طبیعی است که بخواهید بدانید دو هفته‌ی اول بعد از عمل چه شکلی خواهد بود. DIEP یکی از بهترین روش‌های بازسازی سینه با بافت خود بدن است و نتایج بسیار طبیعی و ماندگاری دارد. اما چون شامل میکروجراحی است و دو محل جراحی دارد — سینه و شکم — روزهای اول نیاز به مراقبت ویژه دارند. خبر خوب این است که بیشتر خانم‌ها بدون هیچ مشکل جدی بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، دانستن اینکه چه عوارضی ممکن است پیش بیاید و چه نشانه‌هایی را باید جدی بگیرید، کمک می‌کند این دوره را با آرامش و اطمینان بیشتری سپری کنید.

در این مقاله با هم مرور می‌کنیم که چه عوارض زودرسی در دو هفته‌ی اول ممکن است اتفاق بیفتد، تیم جراحی چطور آن‌ها را زیر نظر دارد، و بعد از برگشت به خانه باید مراقب چه علائمی باشید.

۷۲ ساعت اول: چرا مراقبت از فلپ این‌قدر مهم است؟

سه روز اول بعد از عمل، حساس‌ترین دوره برای بافتی است که جابه‌جا شده. فلپ DIEP کاملاً به رگ‌های ریز خونی وابسته است که جراح زیر میکروسکوپ دوباره وصل کرده. اگر خون‌رسانی به هر دلیلی مختل شود — چه ورود خون از شریان و چه خروج خون از ورید — و به‌موقع متوجه نشوند، بقای فلپ در خطر قرار می‌گیرد.

تا زمانی که در بیمارستان هستید، پرستاران مرتب فلپ را چک می‌کنند — در یکی‌دو روز اول حتی هر ساعت. آن‌ها رنگ، دما و جریان خون بافت جدید را بررسی می‌کنند، معمولاً با یک دستگاه کوچک داپلر دستی که صدای جریان خون را در رگ‌های وصل‌شده نشان می‌دهد. هرچه مشکلی زودتر کشف شود، شانس نجات فلپ بسیار بالاتر است.

مشکلات عروقی: فوری‌ترین نگرانی

مشکلات عروقی جدی‌ترین خطر در روزهای اول بعد از جراحی DIEP هستند. سه نوع اصلی وجود دارد:

• احتقان وریدی: یعنی خون وارد فلپ می‌شود ولی نمی‌تواند به‌درستی خارج شود. فلپ ورم می‌کند، رنگش تیره‌تر و گرم‌تر از حد معمول می‌شود. مشکلات وریدی از مشکلات شریانی شایع‌ترند و اگر به‌موقع تشخیص داده شوند، اغلب با جراحی قابل اصلاح هستند.

• ترومبوز شریانی: یعنی شریانی که به فلپ خون می‌رساند مسدود شده. فلپ رنگ‌پریده و سرد می‌شود. این عارضه نادرتر است ولی نیاز به بازگشت فوری به اتاق عمل دارد.

• از دست رفتن جزئی یا کامل فلپ: اگر جریان خون برگردانده نشود، بخشی از فلپ — و در بدترین حالت تمام آن — ممکن است زنده نماند. در مراکز باتجربه، از دست رفتن کامل فلپ در حدود ۱ تا ۵ درصد موارد اتفاق می‌افتد. عواملی مثل سیگار، دیابت، پرتودرمانی قبلی، چاقی و سن بالاتر این خطر را افزایش می‌دهند.

اگر مشکل عروقی دیده شود، ممکن است لازم باشد فوری به اتاق عمل برگردید — گاهی ظرف چند ساعت. به همین خاطر است که مراقبت دقیق در روزهای اول این‌قدر اهمیت دارد. تیم جراحی پیش از عمل یک «برنامه‌ی جایگزین» هم با شما مطرح کرده — معمولاً اکسپندر بافتی یا ایمپلنت — برای شرایطی که فلپ قابل نجات نباشد.

خونریزی و هماتوم

هماتوم یعنی تجمع خون خارج از رگ‌ها در محل جراحی. هماتوم‌های کوچک معمولاً خودشان جذب می‌شوند، اما اگر بزرگ‌تر باشند می‌توانند به رگ‌های ظریف فلپ فشار بیاورند و خون‌رسانی آن را به خطر بیندازند. نشانه‌هایش شامل ورم ناگهانی، درد بیشتر شده، کبودی و یک ناحیه‌ی سفت زیر پوست است. اگر در چند روز اول بعد از عمل این اتفاق بیفتد، معمولاً باید با جراحی تخلیه شود.

بعضی داروها، گیاهان دارویی و مکمل‌ها خطر خونریزی را بالا می‌برند. حتماً همه‌ی آن‌ها را پیش از جراحی با جراح‌تان در میان بگذارید، چون ممکن است توصیه شود بعضی را موقتاً قطع کنید یا دوزشان را تغییر دهید.

سروما (تجمع مایع)

سروما یک جیب از مایع شفاف و زرد رنگ است که می‌تواند زیر پوست جمع شود — چه در ناحیه‌ی شکم و چه در سینه‌ی بازسازی‌شده. سروماهای کوچک شایع هستند و اغلب خودشان جذب می‌شوند. سروماهای بزرگ‌تر ممکن است نیاز به تخلیه با سوزن یا نگه داشتن درن جراحی برای مدت بیشتر داشته باشند. از آنجا که سروما خطر عفونت زخم را بالا می‌برد، همیشه جدی گرفته می‌شود.

عفونت زخم

عفونت می‌تواند هم در زخم سینه و هم در زخم شکم ایجاد شود. نشانه‌هایش شامل قرمزی بیشتر شده، گرما، تورم، درد، تب یا ترشح چرکی از محل برش‌ها است. عفونت‌های سطحی معمولاً با آنتی‌بیوتیک خوراکی خوب می‌شوند. عفونت‌های عمیق‌تر ممکن است به آنتی‌بیوتیک وریدی یا به‌ندرت شستشوی جراحی نیاز داشته باشند. تشخیص و درمان به‌موقع تقریباً همیشه از مشکلات جدی‌تر جلوگیری می‌کند.

مشکلات بهبود زخم و نکروز پوست

گاهی لبه‌های زخم از هم باز می‌شوند — به این حالت دهیسسنس می‌گویند. این عارضه می‌تواند در محل شکم، سینه یا هر دو اتفاق بیفتد. سیگار کشیدن، دیابت، چاقی، پرتودرمانی قبلی و کشش زیاد روی محل بخیه از عوامل خطر آن هستند. نواحی کوچک معمولاً با مراقبت موضعی از زخم بهبود پیدا می‌کنند، ولی نواحی بزرگ‌تر ممکن است نیاز به ترمیم جراحی داشته باشند. نکروز پوست — یعنی از بین رفتن بخشی از پوست به دلیل کمبود خون‌رسانی — در لبه‌های پوست ماستکتومی شایع‌تر از خود فلپ است.

نکروز چربی در روزهای اول

نکروز چربی وقتی اتفاق می‌افتد که بخش‌هایی از بافت چربی داخل فلپ به اندازه‌ی کافی خون نگیرند و از بین بروند. در دو هفته‌ی اول، ممکن است به‌صورت یک توده‌ی سفت و گاهی حساس در سینه‌ی بازسازی‌شده احساس شود. نواحی کوچک اغلب طی چند ماه نرم می‌شوند و خودشان برطرف می‌شوند. نواحی بزرگ‌تر ممکن است بعداً نیاز به لیپوفیلینگ، برداشتن جراحی یا تصویربرداری تکمیلی داشته باشند. نکروز چربی در خانم‌هایی که سیگار می‌کشند یا پرتودرمانی داشته‌اند بیشتر دیده می‌شود.

عوارض محل برداشت بافت (شکم)

چون در جراحی فلپ DIEP عضلات شکم دست‌نخورده باقی می‌مانند، خطر فتق یا برآمدگی شکمی به‌مراتب کمتر از تکنیک‌های قدیمی‌تر مثل فلپ TRAM است. با این حال، عوارض زودرس در محل شکم ممکن است اتفاق بیفتد:

• سروما در شکم: تجمع مایع در محل برداشت بافت که معمولاً با درن یا تخلیه با سوزن مدیریت می‌شود.

• باز شدن زخم شکم: به‌خصوص در وسط برش از لگن تا لگن، جایی که بیشترین کشش وجود دارد.

• بی‌حسی پوست: بیشتر خانم‌ها بعد از DIEP مقداری بی‌حسی در پایین شکم احساس می‌کنند. این بی‌حسی به‌تدریج بهتر می‌شود ولی ممکن است کامل برطرف نشود.

• برآمدگی یا فتق شکمی: با DIEP نادر است ولی ممکن است پیش بیاید. در صورت تشخیص، ممکن است بعداً نیاز به ترمیم جراحی داشته باشد.

عوارض عمومی بدن که باید بدانید

چون جراحی فلپ DIEP طولانی است و مدتی بی‌حرکت می‌مانید، خطراتی برای کل بدن وجود دارد که تیم جراحی فعالانه آن‌ها را پیشگیری و پایش می‌کند:

• ترومبوآمبولی وریدی (VTE): لخته شدن خون در وریدهای عمقی پا یا آمبولی ریه. پیشگیری شامل جوراب‌های فشاری بادی، تزریق رقیق‌کننده‌ی خون و راه رفتن زودهنگام بعد از عمل است.

• پنومونی یا آتلکتازی: پیشگیری شامل تحرک زودهنگام، تمرین‌های تنفس عمیق و استفاده از اسپیرومتر تشویقی (در صورت تجویز) است.

• کم‌خونی: مقداری از دست دادن خون در طول جراحی‌های میکروسکوپی طولانی طبیعی است. در موارد نادر ممکن است به تزریق خون نیاز باشد.

علائم هشدار: بعد از ترخیص مراقب این‌ها باشید

معمولاً بین روز سوم تا هفتم — وقتی فلپ تثبیت شده — مرخص می‌شوید. اما بعضی عوارض ممکن است دیرتر ظاهر شوند. اگر هر یک از علائم زیر را دیدید، فوراً با تیم جراحی‌تان تماس بگیرید:

• تغییر ناگهانی رنگ سینه‌ی بازسازی‌شده (رنگ‌پریده، کبود یا بسیار تیره)

• افزایش سریع درد، تورم یا کبودی در سینه یا شکم

• تب

• ترشح بدبو، قرمزی بیشتر شده یا چرک از هر یک از برش‌ها

• باز شدن ناگهانی زخم یا دیده شدن بافت زیرین

• درد، تورم یا حساسیت ساق پا (احتمال لخته‌ی ورید عمقی)

• تنگی نفس یا درد قفسه‌ی سینه (احتمال آمبولی ریه — فوراً با اورژانس تماس بگیرید)

بیشتر خانم‌ها بدون مشکل جدی بهبود پیدا می‌کنند

می‌دانم که این فهرست شاید نگران‌کننده به نظر برسد، اما واقعیت این است که اکثریت بزرگ خانم‌هایی که در مراکز باتجربه جراحی فلپ DIEP انجام می‌دهند، بدون عوارض جدی بهبود پیدا می‌کنند. مراقبت دقیق در بیمارستان، رسیدگی درست به زخم‌ها در خانه و تماس سریع با تیم جراحی اگر چیزی غیرعادی حس کردید — این‌ها کلید یک بهبودی امن هستند. فلپ DIEP دقیقاً به این دلیل یکی از بهترین و رضایت‌بخش‌ترین گزینه‌های بازسازی است که خطراتش خوب شناخته شده‌اند و فعالانه مدیریت می‌شوند.

پرسش‌های متداول

احتمال از دست رفتن فلپ بعد از جراحی DIEP چقدر است؟

در مراکز میکروجراحی باتجربه، از دست رفتن کامل فلپ در حدود ۱ تا ۵ درصد موارد اتفاق می‌افتد. از دست رفتن جزئی شایع‌تر است ولی معمولاً قابل مدیریت است. سیگار کشیدن، دیابت، پرتودرمانی قبلی، چاقی و سن بالاتر از عوامل خطر آن هستند.

چند روز در بیمارستان می‌مانم؟

بیشتر بیماران بعد از جراحی فلپ DIEP بین ۳ تا ۷ روز بستری هستند. ۷۲ ساعت اول شدیدترین مراقبت را دارد و پرستاران گاهی هر ساعت جریان خون فلپ را بررسی می‌کنند. با تثبیت فلپ، دفعات کنترل کمتر می‌شود.

فرق بین احتقان وریدی و مشکل شریانی چیست؟

در احتقان وریدی، خون نمی‌تواند از فلپ خارج شود و فلپ ورم‌کرده و تیره‌رنگ می‌شود. در ترومبوز شریانی، خون نمی‌تواند به فلپ برسد و فلپ رنگ‌پریده و سرد می‌شود. هر دو نیاز به اصلاح جراحی فوری دارند، ولی مشکلات وریدی شایع‌تر هستند.

بعد از ترخیص چه وقت باید با جراحم تماس بگیرم؟

اگر رنگ سینه‌ی بازسازی‌شده ناگهان تغییر کرد، درد یا تورم به‌سرعت بیشتر شد، تب بالای ۳۸٫۵ درجه گرفتید، ترشح بدبو دیدید، زخم باز شد، ساق پایتان درد گرفت یا تنگی نفس شدید داشتید — فوراً تماس بگیرید. این‌ها می‌توانند نشانه‌ی زودرس عوارضی باشند که نیاز به رسیدگی فوری دارند.

آیا می‌شود جلوی نکروز چربی را گرفت؟

به‌طور کامل نه، ولی خطرش را می‌شود کم کرد. نکشیدن سیگار قبل و بعد از عمل مهم‌ترین کاری است که خودتان می‌توانید انجام دهید. جراح هم با دقت انتخاب می‌کند که کدام بخش‌های فلپ را بر اساس خون‌رسانی‌شان نگه دارد تا خطر نکروز چربی تا حد ممکن کم شود.

نوشته‌ی دکتر مهیار فومنی، جراح پلاستیک و ترمیمی، متخصص بازسازی سینه. بر اساس کتاب «بازسازی سینه به زبان ساده».