Fibrose van de borst na bestraling: wat helpt — eigen vet, fysiotherapie en reconstructie
Fibrose van de borst na bestraling betekent: de huid en het weefsel worden vaster, strakker en soms donkerder. Dat ontstaat langzaam, in de maanden tot jaren na de bestraling. Het goede nieuws: er zijn behandelingen die het weefsel weer zachter kunnen maken. Denk aan fysiotherapie, huidverzorging, het inbrengen van eigen vet (lipofilling) en soms een borstreconstructie. Dit artikel legt in gewone woorden uit wat helpt en wanneer u uw behandelteam belt.
In dit artikel
Wat is fibrose van de borst na bestraling?
Bestraling (radiotherapie) is gericht op kankercellen. In het behandelde gebied raakt de straling ook gezond weefsel. Het weefsel reageert daarop met een soort littekenvorming van binnenuit. Artsen noemen dat fibrose. De borst voelt dan vaster aan, de huid rekt minder mee en de borst kan kleiner of scheefgetrokken lijken.
Fibrose is geen ziekte van de borst zelf. Het is een bekend laat gevolg van de bestraling. Het kan optreden na een borstsparende operatie, na een borstamputatie (mastectomie) en ook na een borstreconstructie.
Fibrose of kapselvorming: wat is het verschil?
De twee woorden lijken op elkaar, maar betekenen iets anders. Fibrose door bestraling zit in uw eigen weefsel: huid, vet en borstwand worden vaster. Kapselvorming (kapselfibrose) komt alleen voor bij een implantaat. Het lichaam maakt om elk implantaat een dun laagje littekenweefsel. Wordt dat laagje dik en hard en trekt het samen, dan spreken we van kapselvorming. Na bestraling kunnen beide vormen samen voorkomen. De behandeling is anders. Daarom is het belangrijk dat uw team precies vaststelt wat u heeft.
Hoe fibrose zich laat merken
De veranderingen komen meestal sluipend. Veel vrouwen merken eerst dat de borst anders aanvoelt dan vroeger. Bekende tekenen zijn:
Een harde borst na bestraling, die vast of gespannen aanvoelt.
Dikkere, donkerdere of glanzende huid in het bestraalde gebied.
Een strakke huid na bestraling, soms met trekken of pijn in borst en oksel.
Een borst die kleiner wordt of naar boven trekt.
Minder beweging in de schouder aan de behandelde kant.
Bij een implantaat: een borst die harder, ronder en hoger staat dan de andere.
Deze tekenen zijn vervelend, maar meestal niet gevaarlijk. Toch moet elke nieuwe verharding en elke knobbel altijd worden onderzocht.
Waarom fibrose na bestraling ontstaat
De bestraling werkt in verschillende fasen. Tijdens de behandeling reageert de huid met roodheid, zwelling en gevoeligheid. In de maanden daarna maakt het weefsel meer stevig bindweefsel aan en rekt het minder mee. In de jaren erna kan het weefsel verder krimpen en dikker worden.
Tegelijk veranderen de kleine bloedvaten in het bestraalde gebied. Het weefsel krijgt minder bloed. Daarom geneest bestraalde huid langzamer na latere operaties. En daarom is het doel van veel behandelingen om de doorbloeding en de rek te verbeteren.
Fibrose van de borst na bestraling: behandeling die helpt
Fibrose is zelden helemaal terug te draaien. Maar vaak is er wel veel aan te doen. Meestal werkt een combinatie van maatregelen het beste. Welke bij u passen, hangt af van hoe sterk de fibrose is en hoe uw borst is behandeld.
Fysiotherapie, rekken en littekenmassage
Fysiotherapie is vaak de eerste stap. Rustige rekoefeningen voor schouder, arm en borstwand houden het weefsel soepel. Littekenmassage kan verklevingen losmaken en de huid soepeler maken. Belangrijk is om vroeg te beginnen en regelmatig te oefenen. Laat de oefeningen voordoen door een fysiotherapeut met ervaring in borstkanker. Rek alleen zo ver als kan zonder hevige pijn.
Huidverzorging en lymfedrainage
Bestraalde huid is droog en gevoelig. Een milde, vette crème houdt de huid soepel. Bescherm het gebied tegen de zon, want bestraalde huid verdraagt uv-licht slechter. Sommige vrouwen hebben daarnaast zwelling door opgehoopt lymfevocht. Dan kan manuele lymfedrainage helpen. Vraag uw team of dat voor u zinvol is.
Eigen vet inbrengen (lipofilling) bij fibrose
Het inbrengen van eigen vet (lipofilling) is een van de belangrijkste behandelingen bij fibrose na bestraling. Eigen vet wordt weggezogen uit de buik of het bovenbeen en in dunne laagjes in de borst gespoten. Het vet vult niet alleen kuiltjes op. Het bevat ook cellen die de aanmaak van nieuwe bloedvaten stimuleren. Zo kan het bestraalde weefsel zachter, soepeler en beter doorbloed worden.
Het lichaam neemt een deel van het vet weer op. Daarom zijn er meestal meerdere sessies nodig, met een paar maanden ertussen. De ingreep is klein en gebeurt vaak in dagbehandeling. Meer leest u in het artikel Lipofilling bij kleine intrekkingen na borstsparende operatie en bestraling.
Medicijnen
Sommige klinieken zetten bij sterke fibrose ook medicijnen in. Of dat voor u in aanmerking komt, beslist uw behandelend team. Zij kennen uw hele behandeling en kunnen voordelen en bijwerkingen afwegen. Neem geen middelen op eigen houtje in.
Implantaat en bestraling: wat gebeurt er met het implantaat
Veel vrouwen vragen: kan ik bestraald worden met een implantaat? Ja, dat kan. Het implantaat zelf raakt door de bestraling niet beschadigd. Het weefsel eromheen reageert wel. De kans op kapselvorming is na bestraling duidelijk groter dan zonder. Ook wondgenezingsproblemen en een veranderde vorm komen vaker voor.
Wordt de kapselvorming hinderlijk, dan zijn er meerdere wegen:
Implantaatwissel: het harde littekenweefsel wordt weggehaald en er komt een nieuw implantaat in. Na bestraling kan het probleem wel terugkomen.
Eigen vet: lipofilling rondom het implantaat kan de huid zachter maken en de bedekking verbeteren.
Lap van eigen weefsel: het implantaat wordt vervangen door eigen weefsel, bijvoorbeeld van de buik of de rug. Of er wordt een lap toegevoegd om het implantaat met gezond weefsel te bedekken.
Welke weg past, hangt af van uw huid, uw bouw en uw wensen. Uitgebreider leest u dat in het artikel Hoe bestraling uw borstreconstructie beïnvloedt.
Borstreconstructie na bestraling: welke reconstructie past
Na bestraling gaat de voorkeur meestal uit naar een reconstructie met eigen weefsel. Levend weefsel uit uw eigen lichaam brengt een verse, niet-bestraalde bloedvoorziening naar de borstwand. Het verdraagt de bestraalde omgeving beter en verandert voorspelbaarder.
DIEP-lap: huid en vet van de onderbuik worden met hun eigen bloedvaten overgeplaatst. De borst voelt natuurlijk en zacht aan.
Latissimus dorsi-lap: weefsel van de rug wordt naar de borst gedraaid. Het is goed geschikt om bestraalde huid te vervangen. Lees meer in het artikel Latissimus dorsi (LD) flap borstreconstructie.
Implantaat: ook na bestraling mogelijk, maar met beperkingen. De kans op kapselvorming en genezingsproblemen is groter. Sommige vrouwen kiezen eerst een implantaat en stappen later over op eigen weefsel.
Alleen eigen vet: bij een kleine borst of na een borstsparende operatie kan lipofilling in meerdere sessies genoeg zijn.
Geen enkele methode is voor iedereen de beste. Het team weegt samen met u af welke reconstructie past bij uw lichaam, uw behandeling en uw wensen.
Het moment: wanneer opereren na de bestraling
Vlak na de bestraling is de huid geprikkeld en slecht doorbloed. Een operatie in die periode geneest minder goed. Daarom wacht het team meestal een aantal maanden, tot de huid is hersteld en de acute reactie is verdwenen. Een vaste wachttijd die voor iedereen geldt, bestaat niet.
Voor de beslissing beoordeelt uw team de huid, de littekens, de doorbloeding en de rest van de kankerbehandeling. Ook bij lipofilling wordt gewacht tot de borst is uitgeheeld. Vraag welk moment in uw geval verstandig is.
Wanneer u uw behandelteam belt
Neem contact op met uw behandelteam als:
de borst ineens harder, warmer, roder of pijnlijker wordt;
u een nieuwe knobbel of een nieuwe verharding voelt;
de huid openbreekt, gaat lekken of een wond niet geneest;
de schouder steeds stijver wordt of u uw arm slechter kunt optillen;
de vorm of stevigheid van de borst u in het dagelijks leven dwarszit.
Veel van deze klachten zijn goed te behandelen. Hoe eerder u ze bespreekt, hoe meer mogelijkheden er zijn.
Veelgestelde vragen over fibrose van de borst na bestraling
Fibrose van de borst na bestraling: welke behandeling helpt?
Er is geen enkele behandeling die de fibrose helemaal laat verdwijnen. Meestal helpt een combinatie: fysiotherapie met rekken en littekenmassage, goede huidverzorging en zo nodig het inbrengen van eigen vet (lipofilling). Bij een sterk veranderde borst kan ook een reconstructie met eigen weefsel zinvol zijn. Uw behandelteam kiest samen met u de passende weg.
Wat is het verschil tussen fibrose en kapselvorming na bestraling?
Bij fibrose door bestraling wordt uw eigen borst- en huidweefsel vaster en minder rekbaar. Kapselvorming treft alleen vrouwen met een implantaat: het littekenweefsel rondom het implantaat trekt samen en wordt hard. Beide kunnen na bestraling optreden, ook tegelijk.
Harde borst na bestraling: is dat normaal?
Een vastere borst komt na bestraling vaak voor en ontstaat meestal langzaam over maanden. Het is een bekend laat gevolg van de behandeling. Toch laat u elke nieuwe verharding, elke knobbel en elke plotselinge verandering aan uw behandelteam zien. Alleen onderzoek kan duidelijk maken wat erachter zit.
Kan eigen vet de borst na bestraling weer zachter maken?
Ja, het inbrengen van eigen vet (lipofilling) kan bestraald weefsel zachter en soepeler maken. Eigen vet wordt weggezogen en in dunne laagjes in de borst gespoten. Meestal zijn meerdere sessies nodig, omdat het lichaam een deel van het vet weer opneemt.
Implantaat en bestraling: wat gebeurt er met het implantaat?
Het implantaat zelf raakt door de bestraling niet beschadigd. Het weefsel eromheen reageert wel: de kans op kapselvorming, op wondgenezingsproblemen en op een veranderde vorm is duidelijk groter dan zonder bestraling. Daarom bespreekt het team vooraf of een implantaat voor u de beste weg is.
Borstreconstructie na bestraling: welke reconstructie is mogelijk?
Na bestraling gaat de voorkeur meestal uit naar een reconstructie met eigen weefsel, bijvoorbeeld een DIEP-lap van de buik of een latissimus dorsi-lap van de rug. Levend, niet-bestraald weefsel verdraagt de bestraalde omgeving beter. Een implantaat kan ook, maar met een grotere kans op problemen.
Hoe lang na de bestraling kan een borstreconstructie plaatsvinden?
Er is geen vaste wachttijd die voor iedereen geldt. Meestal wacht het team een aantal maanden, tot huid en weefsel zijn hersteld en de acute reactie voorbij is. Uw behandelteam beoordeelt de huid, de littekens en de doorbloeding en bepaalt het moment samen met u.
Helpt fysiotherapie bij fibrose van de borst na bestraling?
Fysiotherapie kan helpen om beweging en rek te behouden. Rustige rekoefeningen voor schouder en borstwand en littekenmassage maken het weefsel vaak soepeler. Belangrijk is om vroeg en regelmatig te oefenen. Laat de oefeningen voordoen door een deskundige.
Vragen aan uw behandelteam
Heb ik fibrose door bestraling, kapselvorming of allebei?
Welke oefeningen en welke huidverzorging raadt u mij aan?
Komt het inbrengen van eigen vet voor mij in aanmerking, en hoeveel sessies zouden nodig zijn?
Welke reconstructie past na mijn bestraling het beste bij mij?
Hoe lang moet ik na de bestraling wachten met een operatie?
Gerelateerde artikelen
Geschreven door Dr. Mahyar Foumani, plastisch en reconstructief chirurg gespecialiseerd in borstreconstructie. Gebaseerd op het boek 'Borstreconstructie Uitgelegd.'
Dit artikel is voorlichting, geen medisch advies
Dit artikel legt in gewone woorden uit hoe borstreconstructie werkt. Het is bedoeld om u te helpen begrijpen wat er mogelijk is, zodat u samen met uw arts een goede keuze kunt maken. Het vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Elke situatie is anders. Wat voor u het beste is, hangt af van uw lichaam, uw ziekte, uw behandeling en uw eigen wensen. Volg daarom altijd het advies van uw eigen arts of behandelteam. Heeft u klachten of twijfelt u ergens over? Neem dan contact op met uw arts of huisarts. Bij spoed belt u het alarmnummer in uw land (in Nederland 112).
Opmerkingen